Những phẩm chất cần có để được nhận làm Đệ tử

Mohini M. Chatterjee

 

Quyền năng của các Chân sư đối với những lực của Thiên nhiên, tuy không được người đời nói chung thừa nhận, đã được trình bày khá nhiều vào những dịp khác nhau; nhưng không một sự trình bày nào về các Ngài có thể được xem là đầy đủ nếu không làm nổi bật lòng tốt và sự quan tâm sâu sắc của các Ngài đối với phúc lợi của nhân loại; một người bình thường cũng không thể hiểu được điều đó, chẳng khác nào một người Polynesia man dã không thể đo lường những tầm cao trí tuệ của Newton hay Galileo.

Người ta thường ngạc nhiên khi thấy lòng từ thiện của các Đại Huấn Sư không khiến các Ngài từ bỏ cuộc sống ẩn dật để làm việc cho con người, sống giữa con người. Nhưng lý do của cách hành xử có vẻ kỳ lạ ấy nơi những bậc người giống như Thần linh này không khó tìm hiểu. Năng lực sản xuất của những năng lượng nơi chúng ta thay đổi tùy theo cảnh giới mà chúng hoạt động. Một người thợ xây lao động từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn tạo ra một khối lượng công việc mà nếu tính theo tiền bạc thì chỉ bằng một phần nhỏ giá trị bằng tiền của một giờ làm việc của một nhà khoa học. Như vậy, sự khác biệt về những hiệu quả do cùng một lượng năng lượng tạo ra trên các cảnh giới thể chất và trí tuệ là điều hiển nhiên. Những ai am hiểu các định luật của động lực học tinh thần đều biết rằng công việc được tạo ra bởi một lượng năng lượng nhất định trên cảnh giới trí tuệ, đến lượt nó, lại nhỏ bé vô cùng so với công việc được tạo ra bởi cũng lượng năng lượng ấy khi tác động trên cảnh giới Tinh thần — nguyên lý cao nhất nơi con người, theo giáo lý huyền bí. Vì vậy, đòi hỏi một Chân sư làm việc với chúng ta trên cảnh giới thông thường còn phi lý hơn là đề nghị Sir William Thompson chuyển sang làm nghề đóng giày.

Giá trị của một phát minh khoa học xét như một thành tựu trí tuệ có thể được đánh giá đúng nhất bằng cách nghiên cứu thích đáng những bước khác nhau đã dẫn đến phát minh ấy. Tương tự như vậy, sự hoàn thiện mà một Chân sư đã đạt được chỉ có thể được đánh giá, dĩ nhiên là một cách hết sức thô sơ và không đầy đủ, bằng cách cẩn thận xem xét quá trình huấn luyện sơ khởi của Ngài.

Theo những luận thuyết có thẩm quyền nhất về khoa học huyền bí, mà Chân sư là bậc thông thạo, và đã được kinh nghiệm của những môn sinh còn sống của khoa học ấy xác chứng, không một ai được thu nhận vào nội điện để thọ giáo cho đến khi đạt đến một trình độ phát triển tinh thần được đặc trưng bởi việc đạt được điều mà trong các kinh sách Bà-la-môn gọi là bốn “sādhana”, hay bốn thành tựu.

Thành tựu thứ nhất mà người sơ cơ phải có là sự hiểu biết đúng đắn về cái thực và cái không thực. Vì mục đích cần đạt được nhờ “Đại Khoa học”, như người ta gọi, là sự chứng ngộ cái chân thực, và quả vị Chân sư chỉ là dấu hiệu của một giai đoạn nhất định trong sự chứng ngộ ấy, nên rõ ràng bước đầu tiên cần thực hiện là đạt được một nhận thức bằng trí tuệ về chân lý là gì. Nhưng chân lý là gì? Người sơ cơ không thể đặt câu hỏi ấy như vị Tổng đốc thích đùa cợt kia rồi từ chối chờ đợi câu trả lời. Nếu Pilate đã đặt câu hỏi ấy bằng tiếng Phạn, có lẽ ông đã nhận được câu trả lời ngay từ chính miệng mình. Bởi vì chính từ ngữ tiếng Phạn đã gợi cho ta một manh mối về bản chất của chân lý. Trong ngôn ngữ ấy, chân lý và thực tại mang cùng một tên gọi, và thực tại được định nghĩa là cái không bị thời gian tác động, hay theo cách diễn đạt cổ kính của nguyên bản, là cái vẫn chứng kiến ba phân chia của thời gian — quá khứ, hiện tại và tương lai. Do đó, thành tựu thứ nhất bao gồm một niềm xác tín sâu sắc bằng trí tuệ rằng tất cả và mọi thứ dường như có một sự tồn tại riêng biệt với Parabrahm đều chỉ là ảo tưởng (Māyā). Vì vậy, rõ ràng rằng ở giai đoạn hiện tại của phong trào Thông Thiên Học, bổn phận đặt lên Hội và tất cả các hội viên là truyền bá sự hiểu biết về Giáo lý Bí truyền, triết học chân chính về cái thực và cái không thực, bởi chỉ giáo lý ấy mới có khả năng đặt nền móng cho bất cứ sự tiến bộ nào.

Thành tựu thứ hai đánh dấu bước kế tiếp trên Đường đạo, và là hiệu quả thường trực được tạo ra nơi tâm trí bởi sự hiểu biết lý thuyết làm thành thành tựu trước đó. Khi người sơ cơ một lần đã lĩnh hội được tính chất không thực của những đối tượng xung quanh mình, người ấy không còn khao khát chúng nữa, và nhờ đó được chuẩn bị để đạt thành tựu thứ hai, tức là sự hoàn toàn thờ ơ đối với việc hưởng thụ những quả của hành động của mình, cả ở đây lẫn về sau.

Những người học ngoại môn mắc phải một sai lầm nghiêm trọng vì không nắm bắt được tinh thần chân chính của lời huấn thị chống lại việc hành động dưới sự thúc đẩy của dục vọng. Họ lầm tưởng rằng sự chuẩn bị tốt nhất cho đời sống tinh thần là cưỡng ép kìm hãm mọi biểu hiện bên ngoài của dục vọng, hoàn toàn không nhận thấy rằng ngay cả sự kiêng cữ nghiêm khắc nhất đối với những hành vi thể xác cũng không tạo ra sự bất hoạt trên những cảnh giới cao hơn của đời sống tinh thần hay trí tuệ. Shankarāchārya, trong những bộ chú giải của Ngài về Bhagavad-Gītā, một trong những kinh điển thiêng liêng có thẩm quyền nhất của Bà-la-môn giáo, nói rằng một kết luận như thế chỉ đơn thuần là sự mê lầm. Ở đây, người ta có thể vội vàng giả định rằng những điều này sẽ có tác dụng dung túng cho việc cứ tiếp tục làm điều ác; nhưng khi ước muốn cải thiện luôn thường trực trong tâm trí, và bản chất của điều ác đã được nhận thức đầy đủ, mỗi lần thất bại trong việc làm cho bản chất bên trong hòa hợp với bản chất bên ngoài sẽ, do sự phản ứng của cảm xúc được tạo ra như vậy, củng cố quyết tâm đến mức dục vọng xấu sẽ nhanh chóng bị nghiền nát. Đó là lý do tại sao Eliphas Levi mạnh mẽ lên án chế độ độc thân cưỡng bách nơi các linh mục Công giáo La Mã. Nhân cách của một người tại bất kỳ thời điểm nào cũng là kết quả của tất cả những hành vi, tư tưởng và cảm xúc trước đây của người ấy; năng lượng của chúng không ngừng khiến tâm trí có khuynh hướng hành động theo một cách nhất định. Vì vậy, mọi nỗ lực chữa trị khuynh hướng tinh thần này bằng cách kìm hãm sự biểu lộ của nó trên cảnh giới bên ngoài đều có hại, chẳng khác nào dồn thứ máu không lành trở lại dòng tuần hoàn khi nó đang tìm một lối thoát tự nhiên. Dục vọng bên trong luôn rèn thêm những mắt xích mới vào xiềng xích của sự tồn tại vật chất, ngay cả khi nó bị ngăn cản không cho biểu lộ ra bên ngoài.

Cách duy nhất để tự giải thoát mình khỏi những ràng buộc của Nghiệp, vốn tạo ra sự sinh và tử, là để cho năng lượng đã tích tụ tự tiêu hao, chỉ như một phần của năng lượng vũ trụ lớn lao, chứ không nhuốm màu cá nhân bằng cách quy nó về cái ta. Chính Bhagavad-Gîtâ cũng nói về vấn đề này bằng những lời lẽ hết sức rõ ràng. Bậc Đại Đạo Sư Krshna quở trách Arjuna vì đã tỏ ý không muốn thực hiện những bổn phận thuộc về địa vị của mình trong đời sống. Lý do hoàn toàn rõ ràng: xét trong tương quan với thực tại vĩ đại, mọi sự của thế giới này đều là không thực; bởi vậy, từ bỏ những bổn phận mà sự sinh ra của chúng ta đã đặt lên chúng ta để đổi lấy một điều cũng không thực, chỉ càng làm nổi bật thêm sự vô minh khiến cái không thực hiện ra như cái thực. Con đường khôn ngoan nhất mà Krshna đề nghị là Arjuna nên thực hiện mọi bổn phận của mình một cách vô tư, không ích kỷ. Vị Đạo Sư nói: “Ngươi chỉ có quyền đối với hành động”; quyền ấy chấm dứt cùng với việc thực hiện hành động và không bao giờ kéo dài đến những kết quả. Chúng ta phải thực hiện bổn phận của mình vì chính bổn phận, và không bao giờ để tâm trí lưu trú nơi quả của hành động, dù với vui sướng hay đau khổ. [Trang 6]

Được thanh lọc khỏi vết nhơ của tính ích kỷ, hành động đi qua như nước trên lá sen mà không làm ướt lá. Nhưng nếu hành động được thực hiện như một phương tiện để đạt đến một mục đích cá nhân, tâm trí sẽ hình thành khuynh hướng lặp lại hành động ấy, và do đó đòi hỏi những lần đầu thai tiếp theo để tiêu hao khuynh hướng đó.

Từ những điều đã xét ở trên, hoàn toàn rõ ràng rằng Huyền học đòi hỏi nơi những người theo học nó một lòng ham muốn nhiệt thành và không bao giờ ngủ quên đối với việc thực hiện bổn phận; phạm vi của bổn phận ấy được mở rộng nhờ thành tựu đầu tiên, vốn đòi hỏi phải nhận thức đầy đủ sự hợp nhất của cá nhân với toàn thể. Chỉ có một cảm nhận mang tính tình cảm về chân lý vĩ đại này thì chưa đủ, mà nó phải được hiện thực hóa trong từng hành động của đời sống. Vì vậy, trước hết, người học phải làm tất cả những gì trong khả năng của mình để đem lại lợi ích cho mọi người trên cõi vật chất thông thường, tuy nhiên, khi sự phát triển tiến triển, hoạt động của người ấy phải được chuyển sang những cõi trí tuệ và tinh thần cao hơn.

Điều này đưa chúng ta đến việc xem xét thành tựu thứ ba, đó là đạt được “Sáu Đức tính”, trong tiếng Sanskrit là “Sama”. Điều này bao gồm việc đạt được quyền làm chủ hoàn toàn đối với tâm trí (nơi cư ngụ của cảm xúc và dục vọng), và buộc tâm trí hoạt động dưới sự chi phối của trí tuệ, vốn đã được thanh lọc và củng cố trong quá trình đạt được hai cấp độ phát triển đã nói ở trên. Khi điều này được thực hiện, tâm trí được hoàn toàn tẩy sạch khỏi mọi dục vọng xấu xa và ngu xuẩn. [Trang 7]

Thoạt nhìn, lời chỉ dạy phải rèn luyện tâm trí trước khi thanh lọc hành động của chúng ta có thể có vẻ kỳ lạ, nhưng nếu suy xét thì tính hữu ích thực tiễn của phương pháp được đề ra sẽ trở nên rõ ràng. Chúng ta đã thấy một lượng năng lượng cố định có thể tạo ra những hiệu quả khác nhau tùy theo cõi mà nó được sử dụng, và chắc chắn cõi của tâm trí cao hơn cõi của giác quan. Kế đến, sự kiêng cữ bắt buộc đối với điều xấu về phương diện thể chất chỉ tiến được một đoạn rất ngắn trong việc làm phát triển thứ năng lượng duy nhất có thể ban cho chúng ta năng lực tiến đến chân lý. Những tư tưởng của chúng ta, trong những hoàn cảnh thông thường bị chi phối bởi luật liên tưởng, khiến chúng ta hồi tưởng những biến cố trong đời sống quá khứ, và do đó gây ra sự xáo trộn tâm trí cũng như tiêu hao năng lượng tinh thần nhiều chẳng khác gì việc chúng ta lặp lại những hành động ấy nhiều lần. “Sama”, như vậy, thực sự là sự phá vỡ luật liên tưởng của các ý tưởng, thứ luật đã nô dịch trí tưởng tượng của chúng ta; khi trí tưởng tượng được thanh lọc, khó khăn chủ yếu đã được loại bỏ.

Đức tính kế tiếp, tức sự làm chủ hoàn toàn các hành động của thân thể (“Dama” trong tiếng Sanskrit), theo sau như một hệ quả tất yếu từ điều vừa được bàn đến, và không cần phải giải thích nhiều.

Đức tính thứ ba, được các vị Bà-la-môn gọi là “Uparati”, là sự từ bỏ mọi tôn giáo hình thức và năng lực quán xét các đối tượng mà không hề bị xao động dù chỉ chút ít trong khi thực hiện đại [Trang 8] nhiệm vụ mà mình đã đặt ra trước bản thân. Điều được mong đợi nơi người khao khát tri thức tinh thần ở đây là người ấy không để cho những cảm tình và khả năng phụng sự của mình bị thu hẹp bởi sự thống trị của bất kỳ hệ thống giáo hội đặc thù nào, và sự từ bỏ những đối tượng thế gian của người ấy không chỉ xuất phát từ sự bất lực trong việc nhận ra giá trị của chúng. Khi đạt đến trạng thái này, mối nguy hiểm do cám dỗ được loại bỏ. Nhà thơ Ấn Độ giáo nói rằng chỉ những ai giữ được sự quân bình của tâm trí trước cám dỗ mới là những người có được nghị lực chân chính.

Đứng thứ tư là sự chấm dứt dục vọng và sự luôn luôn sẵn sàng từ bỏ mọi thứ trong thế gian (“Titîksha”). Minh họa điển hình về điều này được đưa ra trong nền văn học huyền môn của chúng ta là sự không oán hận trước điều sai trái. Khi đức tính này được hoàn toàn thành tựu, trong tâm trí phát sinh một niềm vui tươi thường hằng, cuốn sạch mọi dấu vết của sự lo lắng hay ưu phiền.

Kế đó đạt được đức tính gọi là “Samãdhãna”, khiến người học về bản chất không còn khả năng lệch khỏi con đường chính đáng. Theo một nghĩa, đức tính này là phần bổ sung cho đức tính thứ ba đã nêu trên. Trước hết, mọi động cơ ích kỷ, vốn cám dỗ con người rời khỏi con đường mình đã chọn, mất hết quyền lực đối với người ấy; và cuối cùng, người ấy hoàn thiện bản thân đến mức, khi bổn phận kêu gọi, có thể không do dự dấn thân vào bất kỳ công việc thế gian nào, với sự chắc chắn rằng sau khi hoàn tất công việc do chính mình tự nguyện đảm nhận, người ấy sẽ trở lại đời sống thường nhật của mình. [Trang 9]

Một phẩm chất khác cũng cần thiết để hoàn tất công việc của người sơ cơ, đó là một lòng tin tuyệt đối vào năng lực của vị Đạo sư trong việc giáo huấn, và vào năng lực học hỏi của chính mình (Śraddhā). Tầm quan trọng của phẩm chất này dễ bị hiểu lầm. Một lòng tin không lay chuyển nơi vị Đạo sư không phải được đòi hỏi như một phương tiện để xây dựng một hệ thống giáo quyền, mà vì một lý do hoàn toàn khác.

Có lẽ người ta sẽ dễ dàng thừa nhận rằng khả năng tiếp nhận chân lý không giống nhau trong mọi tâm trí. Trong tâm trí con người có một “điểm bão hòa” đối với chân lý, cũng như có một điểm bão hòa của hơi nước trong khí quyển. Khi điểm ấy được đạt tới trong một tâm trí nào đó, chân lý mới mẻ đối với nó sẽ trở nên không thể phân biệt với điều giả dối. Chân lý phải dần dần lớn lên trong tâm trí chúng ta, và trong Bhagavad-Gītā có một lời nghiêm cấm rõ ràng chống lại việc “làm xáo trộn đức tin của quần chúng” bằng một sự tiết lộ quá đột ngột về tri thức huyền bí.

Đồng thời, phải nhớ rằng không ai có thể được mong đợi sẽ tìm kiếm một điều mà thực tại của nó là khó tin; cõi mộng của một người nghiện thuốc phiện sẽ không bao giờ trở thành đối tượng để bất kỳ người nào khác khảo sát. Chân lý được các Chân sư nhận biết bằng những năng lực cao hơn không thể được chứng minh cho một người chưa phát triển những năng lực ấy, bằng cách nào khác ngoài việc chỉ ra sự nhất quán của nó với những chân lý đã được biết, và bằng lời xác nhận của những người tuyên bố rằng mình biết. Sự bảo chứng của một thẩm quyền có năng lực là một bảo đảm đầy đủ rằng cuộc khảo sát sẽ không vô ích.

Nhưng chấp nhận bất kỳ thẩm quyền nào là thẩm quyền tối hậu, và loại bỏ sự cần thiết của việc tự mình khảo sát độc lập, thì lại phá hủy mọi sự tiến bộ. Thật ra, không điều gì nên được tiếp nhận chỉ bằng đức tin mù quáng, không tra xét. Quả vậy, các bậc hiền triết Đông phương còn đi xa đến mức nói rằng chỉ dựa vào thẩm quyền của Kinh điển là một điều tội lỗi.

Sự sáng suốt của con đường thực sự được theo đuổi hầu như tự nó đã hiển nhiên. Lý trí là sự nhận biết trực tiếp rằng chỉ cái vĩnh hằng mới là chân thực, còn suy luận là nỗ lực lần theo sự tồn tại của một sự vật xuyên suốt toàn bộ thang thời gian: thời kỳ mà quá trình này trải dài càng lâu thì sự suy luận càng được xem là hoàn chỉnh và thỏa đáng. Nhưng ngay khi bất kỳ sự kiện nào của tri thức được nhận thức trên bình diện vĩnh hằng, lý trí liền biến đổi thành tâm thức — như nhà Huyền học Cơ Đốc giáo nói, người con hòa nhập vào người cha.

Vậy thì, người ta có thể hỏi, tại sao lòng tin vào lời giáo huấn của vị Đạo sư lại phải là một phẩm chất cần thiết? Câu trả lời nằm ngay trên bề mặt. Không ai chịu khó tìm hiểu điều mà mình không tin là chân thật; và lòng tin như thế hoàn toàn không đòi hỏi phải từ bỏ lý trí.

Phần thứ hai của phẩm chất này — lòng tin vào năng lực học hỏi của chính mình — là nền tảng không thể thiếu của mọi nỗ lực tiến bộ. Nhà thơ đã thốt lên một chân lý sâu sắc hơn điều ông nhận biết, khi ông hát:

Vâng, tự hạ mình chính là con đường dẫn đến xiềng xích của kẻ đê tiện và quyền lực của bạo chúa.

Ngay khi một người hoàn toàn tin rằng mình không có khả năng thực hiện được lý tưởng cao nhất mà mình có thể hình dung, thì người ấy trở thành đúng như vậy: niềm tin vào sự yếu đuối, vốn dường như nâng đỡ người ấy, thực ra lại cướp mất sức mạnh của người ấy: không ai khao khát điều mà họ xem là hoàn toàn vượt quá tầm với của mình.

Huyền bí học dạy chúng ta rằng sự hoàn thiện vô hạn là di sản của con người. Con người không được xúc phạm bản ngã thiêng liêng sâu kín nhất của mình bằng sự tự hạ thấp, tức Augoeides của người Hy Lạp và Ātmā của người Bà-la-môn; bởi làm như vậy sẽ là tội lỗi không thể tha thứ, tội lỗi chống lại Chúa Thánh Thần. Các nhà thần học Cơ Đốc giáo đã cố gắng một cách vô ích để xác định tội lỗi đặc biệt này, là tội lỗi chết người nhất trong tất cả; ý nghĩa chân thực của nó nằm vượt xa chân trời chật hẹp của nền thần học của họ.

Thành tựu cuối cùng được đòi hỏi là một khát vọng mãnh liệt muốn được giải thoát khỏi sự tồn tại bị điều kiện hóa và được chuyển hóa vào trong Nhất Nguyên Sự Sống (Mumukshatva). Thoạt nhìn, người ta có thể nghĩ rằng phẩm chất này chỉ là một điều thừa, vì về thực chất nó đã bao hàm trong phẩm chất thứ hai. Nhưng giả định như vậy cũng sai lầm chẳng khác nào quan niệm Niết-bàn là sự hủy diệt của mọi sự sống.

Thành tựu thứ hai là sự vắng mặt của ham muốn sự sống như một phương tiện để hưởng thụ ích kỷ; trong khi thành tựu thứ tư là một khát vọng tích cực và mãnh liệt đối với một loại sự sống mà không ai, ngoại trừ những người đã đạt được ba thành tựu đầu tiên, có thể hình thành một quan niệm đầy đủ về nó.

Tất cả những gì cần nói là người sơ cơ được kỳ vọng phải biết bản chất chân thực của Chơn ngã mình, và có một quyết tâm kiên định giữ gìn tri thức ấy một cách vĩnh viễn, và do đó loại bỏ thân xác được tạo nên bởi việc để cho ý niệm về “Tôi” bám chặt vào một đối tượng hư ảo.

Bây giờ chúng ta sẽ chuyển sang xem xét mức độ tối thiểu của những thành tựu này cần thiết cho một sự nghiên cứu Huyền bí học thành công.

Nếu khát vọng giải thoát, vốn tạo thành thành tựu cuối cùng, chỉ mạnh vừa phải, nhưng thành tựu thứ hai — sự không quan tâm đến quả của hành động — đã được phát triển đầy đủ, và sáu phẩm chất đã được biểu hiện rõ rệt, thì sự thành công đạt được nhờ sự trợ giúp của vị Đạo sư, Đấng uốn nắn những kiếp tái sinh tương lai của người đệ tử và làm cho con đường tiến đến quả vị Chân sư của người ấy trở nên bằng phẳng.

Nhưng nếu tất cả các thành tựu đều được biểu hiện rõ rệt ở mức độ ngang nhau, thì người đệ tử sẽ đạt đến quả vị Chân sư ngay trong cùng kiếp sống ấy. Tuy nhiên, nếu không có thành tựu thứ hai và thứ tư, thì sáu phẩm chất kia chỉ “tưới nước cho sa mạc”.

Trong những ấn phẩm Thông Thiên Học gần đây, có nói đến hai hạng đệ tử của các Đại Chơn sư— đệ tử được chấp nhận và đệ tử dự bị (chela). Hạng thứ nhất gồm những người đã đạt được bốn thành tựu đến một mức độ nhất định và đang được huấn luyện thực tiễn để đạt quả vị Chơn sư trong kiếp sống này; còn hạng kia gồm những người đang tự rèn luyện mình, dưới sự hướng dẫn của các Chơn sư, để được chấp nhận.

Ở đây có thể nói đôi lời về những người nghiên cứu Huyền bí học mà không có ý định khao khát trở thành chela chính thức. Rõ ràng rằng bằng sự nghiên cứu lý thuyết về Giáo lý Bí truyền, thành tựu thứ nhất trong bốn thành tựu có thể đạt được; ảnh hưởng của điều này trong việc điều chỉnh kiếp tái sinh kế tiếp của một người không thể nào đánh giá quá cao.

Năng lực tâm linh được tạo ra theo cách đó sẽ khiến người ấy được sinh ra trong những hoàn cảnh thuận lợi cho việc đạt được các phẩm chất khác và cho sự tiến bộ tâm linh nói chung.

Một trong những vị đạo sư Huyền bí học vĩ đại nhất của Ấn Độ nói về điểm này rằng: sự nghiên cứu lý thuyết về triết học, dù không đi kèm với những thành tựu cần thiết, vẫn tạo ra công đức lớn hơn tám mươi lần so với việc thực hiện tất cả những bổn phận được các nghi thức tôn giáo chính thức quy định.